Þann 3. október síðastliðinn kom út bókin Ást, kynlíf og hjónaband eftir dr.Sólveigu Önnu Bóasdóttur, lektor Guðfræðideildar HÍ. Í tilefni útgáfunnar var haldið málþing um kynheilsu og mannréttindi í Þjóðminjasafninu sama dag. Efni fyrirlestranna var valið út frá greinum bókarinnar, sem fjallar um ofangreint efni í hinsegin ljósi ef svo má að orði komast, enda eru málefni samkynhneigðra og réttindabarátta þeirra í brennidepli en litið er á efnið út frá guðfræðilegu og siðfræðilegu sjónarhorni. Fyrirlesararnir voru Guðrún D. Guðmundsdóttir, framkvæmdastjóri Mannréttindaskrifstofu Íslands, Jóna Ingibjörg Jónsdóttir, kynfræðingur, dr. Sigríður Guðmarsdóttir, prestur, Þorvaldur Kristinsson, bókmenntafræðingur og sr. Bjarni Karlsson. Þessi pistill fjallar um málþingið en ekki bókina sjálfa og er stutt samantekt á því sem mér fannst standa upp úr eftir það.  

Vonandi hættir þú ekki við að lesa vegna guðfræðilegu tengingarinnar sem að mínu mati hljómar oft ógnvekjandi og fráhrindandi. Það er þó ef til vill ekki furða, þar sem kirkjan er oft tengd við afturhaldsöfl og fordóma í allri frjálslyndri umræðu. Ég var því hissa á að sjá formann samtakanna ’78 á málþinginu en mig grunar að efnistökin hafi komið honum, líkt og mér, skemmtilega á óvart. Ég viðurkenni hér með fordóma mína gagnvart kirkjunni, alhæfing yfir alla kirkjunnar menn vegna nokkurra svartra sauða. Fordómar og hópaalhæfingar voru rækilega tekin í gegn á þinginu og ég er ekki frá því að ég hafi þroskast lítillega. 

Meðal þess sem rætt var á málþinginu var yfirborðshópaskipting og hversu hættulegt það er að skipa fólki í hópa, einn hópurinn verður alltaf ofan á og því hærra settur en aðrir. Jafnvel skipting í karlmenn/konur veldur sífelldum deilum, það hefur eflaust ekki farið fram hjá neinum. Slíkar hópaskiptingar eru of miklar alhæfingar, fæstir passa í fyrirfram skilgreinda hópa. Við ættum því frekar að skoða innihald og taka það framyfir formið. Okkur er kennt að dæma ekki bók af kápunni og að fegurðin komi að innan. Af hverju ættum við að dæma fólk út frá kynhneigð þeirra? 
   

Við erum öll eins að flestu leyti, sama grundvallarbygging líkama, sömu hugsanaferli í höfðinu á okkur. Allir eiga að vera jafnir frammi fyrir lögum, það er grundvöllur mannréttinda. Við erum eins og við erum jöfn. Af hverju er þetta þá ekki svona einfalt? Stiklað var á stóru um íslensk lög sem eru aðgreinandi og full af fordómum, t.d. hjónabandslögin. Til eru sérstök lög yfir hjónaband samkynhneigðra. Slík lög byggja ekki einvörðungu á fordómum heldur valda áframhaldandi fordómum! Við erum öll eins en af hverju er okkur skipað í flokka af einhverju yfirvaldi og við merkt eins og dýr á leið til slátrunar? Hvað er það yfirvald sem telur sig geta ákveðið hverjir elskast nógu mikið? Eigum við ekki öll rétt á því að samfélagið viðurkenni ást okkar á annarri manneskju? Það að finna einhvern sem vill deila lífi sínu með manni og maður vill gefa allt sitt á móti er ekki auðvelt að finna og alls ekki sjálfgefið. Megum við ekki njótast til fullnustu án þess að aðrir skipti sér af? 
   

Það sem mér finnst þó skipta mestu máli, ef ekki öllu máli, í allri umræðu um samkynhneigða og baráttu þeirra, er að í stað þess að ræða um hneigðir samkynhneigðra ættum við frekar að ræða um ástir þeirra. Aldrei er gert lítið úr samböndum eða kynlífi gagnkynhneigðra, af hverju ættum við að gera það við samkynhneigða? Það sem skiptir mestu máli í samböndum er trúnaður, réttlæti, ást og virðing. Innihaldið, ekki formið. Við verðum að leggja gagnkynhneigðarrembuna til hliðar. Kynhneigð skiptir ekki máli. Ástin sem býr í hjarta okkar, kærleikur okkar til náungans og það að við viljum deila og gefa öðrum ást okkar og umhyggju, það er það sem skiptir máli, alltaf! Einnig var minnst á ættleiðingarlögin á þinginu. Skiptir ekki mestu máli að vera góðir foreldrar og bjóða barni hlýju og gott umhverfi til að alast upp í? Eini munurinn á samkynhneigðum og gagnkynhneigðum er leiðin til að geta barn. Hættum því þessari flokkaskiptingu, kynhneigð skiptir ekki máli, hún skilgreinir okkur ekki sem manneskjur. Brjótum innsigli glerþilsins, ímyndaða vegginn sem við höfum reist á milli okkar.

Málþingið endurnýjaði trú mína á mannkyninu. Það er enn til fólk sem hugsar um aðra en sjálft sig og lætur málstað annarra skipta sig máli. Þessi umræða nær til alls samfélagsins í dag og þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað og á sér enn stað um samkynhneigða, þrátt fyrir tengslin við kristni og kirkju. Réttindabarátta samkynhneigðra er langt á veg komin. Höldum áfram að berjast gegn aðskilnaði og fordómum í hvaða formi sem er! Það er gott að tala um ást og hlýju þegar krónan fellur og kuldi og hret er úti. Þegar ég geng út af Þjóðminjasafninu skín sólin, tilveran er ekki eins myrk.

Reykjavík 8. október 2008
Margrét Samúelsdóttir