Rúm 20% kvenstúdenta finnur fyrir sálrænni vanlíðan í formi þunglyndis- og kvíðaeinkenna að því er fram kemur í nýrri rannsókn sem Jóhanna Bernhardsdóttir, lektor í hjúkrunarfræði og doktorsnemi kynnti nýverið.
Rúm 60% þeirra sem sögðust þurfa á aðstoð að halda töldu sig ekki hafa efni á henni og tæp 30% sögðu að fordómar í samfélaginu kæmu í veg fyrir það.
Jóhanna er vísindamaður vikunnar á student.is. Rannsókn hennar hlaut á dögunum styrk úr rannsóknasjóði Ingibjargar R. Magnúsdóttur.
Jóhanna segir að í háskólasamfélaginu felist miklir möguleikar á að koma þeim til hjálpar sem eiga við andlega erfiðleika að stríða.
„Tilgangur rannsóknarinnar var að kanna hversu stórt hlutfall kvenna á aldrinum 19-45 ára sem stunda nám við Háskóla Íslands finnur fyrir sálrænni vanlíðan. Einnig spurði ég um sjálfsviðhorf kvennanna og undir hversu miklu álagi þær töldu sig vera. Ég bar svo niðurstöðurnar saman við aðra hópa, þar með talið jafnaldra kvenstúdentanna, í landskönnuninni Heilbrigði og aðstæður Íslendinga sem Dr. Rúnar Vilhjálmsson stjórnaði. Að endingu skoðaði ég þörf kvenstúdenta fyrir geðheilheilbrigðisþjónustu og þeirra eigið mat á þörf fyrir slíka þjónustu.
Niðurstöður rannsóknarinnar benda til, að um 20% kvenna í HÍ eigi við sálræna vanlíðan að stríða, finni fyrir þunglyndis- og kvíðaeinkennum. Þó að þetta sé hátt hlutfall má segja að það hafi komið mér þægilega á óvart að það skyldi ekki vera hærra. Ýmsar erlendar rannsóknir benda til að á milli 25-35% háskólanema finni fyrir þunglyndis- og kvíðaeinkennum.
Þegar ég skoðaði jafnöldrur kvenstúdentanna úti í þjóðfélaginu kom í ljós að stúdínurnar voru betur staddar hvað varðar sálræna líðan. Þær höfðu líka meiri sjálfsvirðingu og getumat þeirra var hærra. Það er þekkt að þeir sem eru betur menntaðir og búa við betri félagslegar aðstæður eru síður þunglyndir eða kvíðnir en hinir sem eru minna menntaðir og búa við lakari kjör. Það skýrir kannski að hluta til hvers vegna kvenstúdentarnir voru betur staddir. Þeir töldu sig hins vegar búa við miklu meiri streitu en jafnöldrur þeirra í samfélaginu. Mikil streita er oft talin einn af þeim þáttum sem auka líkur á þunglyndi og kvíða. Ég spyr mig því hvort ekki sé miki
lvægt að bjóða upp á fyrirbyggjandi aðstoð í Háskólanum."
Jóhanna segir að ekki hafi reynst marktækur munur á sálrænni líðan stúdenta, eftir aldurshópum, námshlutfalli, grunn- eða framhaldsnámi né eftir háskóladeildum. Hins vegar var marktækur munur á sálrænni líðan þeirra sem voru í sambúð eða föstum samböndum og þeirra sem voru einhleypar eða fráskildar. Þeim einhleypu og fráskildu leið verr en hinum.
Peningaleysi og ótti við fordóma hamlar að hjálpar sé leitað
28% þátttakenda í rannsókninni töldu sig þurfa á aðstoð að halda vegna andlegrar heilsu sinnar. 60% þeirra sem voru með kvíða á háu stig töldu sig þarfnast aðstoðar og 70% þeirra sem fundu fyrir þunglyndiseinkennum. 74% þeirra sem voru mjög kvíðnar fengu enga aðstoð og 72% þeirra sem fundu fyrir þunglyndiseinkennum. Þegar spurt var hvað kæmi í veg fyrir að þeir sem telja sig þurfa á aðstoð að halda fái hana kom í ljós, að 63,5% þeirra sögðu hana of dýra, 27,1% voru hræddir við fordóma og 20% vissu ekki hvert átti að leita. Aðeins 2,4% báru fyrir sig tímaskorti. Í erlendri rannsókn vó þessi þáttur þyngra.
Jóhanna segir sláandi hversu hátt hlutfall óttist fordóma. „Þetta er staðreynd, sem ekki er hægt að horfa framhjá. Þessi ótti er ekki bara á meðal stúdína í Háskólanum heldur alls staðar í þjóðfélaginu." Hún segir brýnt að bæta úr þessum vanda sem fyrst.
Þar sem peningar voru oftast nefndir sem ástæða fyrir því að kvenstúdentar leituðu sér ekki aðstoðar má velta fyrir sér hvort skólinn eigi komið til móts við þá sem þurfa hjálp. 86% þeirra sem tóku afstöðu til þess hvort bjóða ætti upp á geðheilbrigðisþjónustu í Háskólanum töldu að svo ætti að vera.
„Þetta er eitthvað sem skólayfirvöld verða að taka afstöðu til," segir Jóhanna. „Það hafa verið stigin skref í þessa átt. Námsráðgjöfin býður til dæmis upp á námskeið við prófkvíða og svo sjálfstyrkinganámsskeið. Þá er þeim sem leita til námsráðgjafa vegna sálrannar vanlíðunar vísað áfram til þeirra sem geta veitt frekari aðstoð. Rektor skipaði líka starfshóp sem útbjó verklagsreglur um úrræði fyrir nemendur og starfsfólk með geðraskanir. Hluti þess hóps vinnur nú að gerð geðspekivefs Háskóla Íslands þar sem verður að finna aðgengilegar upplýsingar og fræðslu um geðheilsu og geðraskanir og hvert sé hægt að leita."
Gert er ráð fyrir að vefurinn verði opnaður í næstu viku.
Jóhanna segist velta fyrir sér hvort ekki megi ganga lengra.
„Háskólastúdentar eru að búa sig undir krefjandi störf úti í samfélaginu. Störfum sem oft fylgir mikið álag. Það er því spurning hvort í skólanum eigi ekki að vera vettvangur þar sem hægt er að sinna forvörnum og aðstoða betur þá sem þurfa á því að halda. Rannsóknin gefur vísbendingar um að allt að tvö þúsund konur í skólanum finni fyrir kvíða- og þunglyndiseinkennum og ekki má gleyma körlunum þannig að það er allstór hópur innan veggja skólans sem finnur fyrir sálrænni vanlíðan."
Geðheilbrigðisþjónusta rétt eins og tannlæknaþjónusta í Háskólanum?
Jóhanna vinnur nú að framhaldsrannsókn sem tengist rannsókninni sem gerð var á sálrænni líðan kvenstúdenta í Háskóla Íslands.
„Ég er að vinna að þróun forvarnarnámskeiðs þar sem tekið er á ákveðnum þáttum varðandi geðheilbrigði kvenna í því augnamiði að draga úr sálrænni vanlíðan. Í Háskólanum er nú heilbrigðisvísindasvið sem býður upp á mikla möguleika á þverfaglegu samstarfi. Vel mætti hugsa sér að fólk innan sviðsins tæki höndum saman um að aðstoða þá sem telja sig þurfa á hjálp að halda vegna andlegar vanlíðunar. Námskeiðið gæti verið partur af því ef vel tekst til. Það þarf að huga miklu meira að forvörnum en hefur verið gert, ekki bara í skólanum heldur líka úti í samfélaginu."
- Í tannlæknadeildinni er almenningi og þar á meðal stúdentum boðið upp á ódýra tannlæknaþjónustu. Þetta fyrirkomulag gagnast bæði tannlæknanemum og þeim sem nýta sér þjónustuna. Nemarnir fá tækifæri til að æfa sig og viðskiptavinirnir ódýrari þjónustu en býðst úti í samfélaginu. Mætti ekki hugsa sér samskonar fyrirkomulag annars staðar á heilbrigðissviði?
„Þetta er nærtæk hugmynd. Það mætti vel hugsa sér að í skólanum væri vísir að „heilsugæslustöð" þar sem fólk sem finnur fyrir kvíða og þunglyndi getur fengið aðstoð.
Í Háskólanum býr mikil fagþekking á þessum málefnum. Þeim fjölgar stöðugt sem stunda meistara- og doktorsnám á þessu sviði. Það gæti verið kjörið tækifæri fyrir þá að fá að spreyta sig undir leiðsögn kennara. Svona fyrirkomulag býður líka upp á að klínísk þróunar- og rannsóknarvinna fari saman. Það er mikilvægt að rannsaka þær aðferðir sem notaðar eru og hvaða árangur þær bera.
Það þarf ekki bara að gera háskólanemum auðveldara að leita hjálpar við geðrænum vandamálum heldur þarf að efla geðheilbrigðisþjónustu úti í samfélaginu líka. En það er eins gott að byrja í Háskólanum og hvar annars staðar."
Hnotskurn: Jóhanna Bernharðsdóttir
Jóhanna er stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1973. Hún er með B.S gráðu í hjúkrunarfræði frá Háskóla Íslands og lauk prófi í kennslu og uppeldisfræði til kennsluréttinda árið 1979. Þá útskrifaðist hún með M.S gráðu 1982 í geðhjúkrun frá Minnesotaháskóla. Leiðbeinandi hennar þar var
Dr. Verona Gordon sem þróaði meðferðarnámskeið fyrir þunglyndar konur. Rannsóknir á því verkefni hafa sýnt góðan árangur. Jóhanna segir að Verona hafi haft mikil áhrif á sig og eflaust átt stóran þátt í áhuga hennar á andlegri líðan kvenna.
Jóhanna hefur unnið á Landakoti og Landspítala, lengst af á geðsviði við hjúkrun ásamt því að vera aðstoðardeildarstjóri. Undanfarin ár hefur Jóhanna verið lektor við Háskóla Íslands og haft umsjón með kennslu í geðhjúkrun. Hún er einnig forstöðumaður fræðasviðs í geðhjúkrun á Landspítala. Jafnframt þessu er Jóhanna doktorsnemi við hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands.