Ljóðabókin Blóðhófnir eftir Gerði Kristnýju kom út núna á dögunum. Bókin er fjórða ljóðabók höfundar en hún hefur skrifað skáldsögur bæði fyrir fullorðna og börn.
Blóðhófnir inniheldur ljóðabálk, sem byggður er á sögu úr Eddukvæðum. Skírnismál í Gylfaginningu segja söguna af jötnameynni Gerði Gymisdóttur, frjósemisásnum Frey og skósveini hans Skírni. Gerður Gymisdóttir er hér látin vera sögumaður, sem segir söguna í fyrstu persónu.
Kápa bókarinnar er einstaklega falleg. Hönnun hennar var í höndum Alexandra Buhl. Á forsíðu bókarinnar er mynd af hestinum Blóðhófni og sverðinu göldrótta, sem Skírnir fékk sem þakklætisvott frá Frey fyrir að ræna Gerði. Myndin er upphleypt í fallegum djúpum grænum og rauðum lit.
Til er enskur málsháttur sem segir eitthvað á þá leið að maður skuli ekki dæma bók eftir því hvernig kápa hennar lítur út en hér væri það óhætt því útlitið ber innihaldinu merki. Hér er vandaður gripur á ferð, að utan sem innan.
Gerður rekur sögu nöfnu sinnar Gerðar Gymisdóttur jötunmeyjar, sem var rænt úr jötunheimi til goðheima. Frjósemisguðinn Freyr settist í stól Óðins sem Hliðskjálf kallaðist. Stóllinn var þeirrar náttúru að sá sem í honum sat sá yfir allan heiminn. Freyr kom auga á Gerði í jötunheimi og varð strax hugfanginn af henni. Hann fékk Skírni til að ná henni úr jötunheimum, með góðu eða illu, og koma með til sín í goðheima. Freyr hélt Gerði í helli og neyddi hana til fylgilags við sig. Hún varð barnshafandi og fæddi síðar son.
Frey varð það dýrkeypt að hafa gefið Skírni sverð sitt, segir í Skírnismálum. ,,Horfir á/ hestinn bíta//strýkur yfir/snoppu/vopnlausri hendi//iðrast/skiptanna við Skírni” (bls. 103) er vísun í það. Freyr iðraðist þess að hafa látið sverðið af hendi. Þannig séð má halda því fram að réttlætið hafi að lokum náð fram að ganga. Á endanum varð afleiðing þess að hann var svona ákafur í að fá Gerði Gymisdóttur sú að óvopnaður gat hann ekki varið sig í Ragnarrökum og týndi hann þannig lífi sínu. Ólíkt því sem gerist í ævintýrinu breytist skepnan ekki í prins heldur deyr.
Skírnismál hafa verið túlkuð sem rómantísk ástarsaga, eins og gamla franska ævintýrinu Fríða og dýrið. Það er ekki erfitt að ímynda sér hvers vegna sú samlíking myndi ganga upp, ef litið er framhjá ofbeldinu og nauðguninni í Skírnismálum. Fríða sannfærir föður sinn um að skipta við sig og hún gerist fangi í kastalanum hjá dýrinu í hans stað. Þannig bjargar hún föður sínum og systrum. Eins bjargar Gerður föður sínum og bræðrum með því að fara til goðheima, því Freyr hafði hótað að drepa þá ella. Þeir fagna lífgjöfinni (bls. 52). Fleiri samlíkingar má sjá með ævintýrinu og goðsögunni. Til dæmis var spegillinn sem Fríða fær hjá dýrinu áður en hún fær að fara í stutta ferð heim til sín, gæddur þeim göldrum að hún gat séð hvað var að gerast í kastalanum. Svipuðum töfrum var Hliðskjálf stóll Óðins gæddur.
Skírnismál hafa verið túlkuð á annan hátt og þá sem myndgerfing fyrir fyrstu frjóvgun jarðar, eða fyrstu jarðyrkju. Freyr var frjósemisguðinn sem frjóvgaði og konan átti að tákna jörðina sem gefur af sér ávöxtinn eða uppskeruna. Nauðgunin er sambærileg við það þegar jörðin er plægð og fræjum sáð. Sonurinn fæðist að lokinni meðgöngu, rétt eins og akrarnir verða tilbúnir til uppskeru að hausti.
Ljóðið Blóðhófnir kemur með ferska sýn á goðsöguna og segir hana út frá sjónarhorni Gerðar Gymisdóttur, fórnarlambi, sem var rænt og nauðgað. Gerður var ekki önnur aðal söguhetjan í ljúfri ástarsögu, heldur sterk kona sem lenti höndum karlkyns kúgara. Freyr leiddi Gerði á hárinu inn í helli sinn þar sem: ,,Bærinn/ reistur úr/ raunum//Þakið úr/ þögn//Innviðir klæddir illsku” (bls. 85). Það er augljóst af þessum orðum að Gerður var fangi en ekki rómantísk brúður.
Gerður Gymisdóttir fyrirlítur Skírni fyrir að hjálpa Frey og véla sig til hans. Hann fékk að gjöf sverð Freys og hest hans Blóðhófni að láni til að sinna þessu erindi. Sverðið var þeirrar náttúru að það gat barist eitt, einhvers konar töframáttur var í því. Skírni tókst ekki að fá Gerði með sér með góðu. Henni leið vel í jötunheimi og ,,Nei” (bls. 30) var hennar svar, hún vildi alls ekkert fara. Orðið ,,nei” hafði litla þýðingu og Skírnir hótaði Gerði, föður hennar og bræðrum öllu illu, ef hún léti ekki til leiðast og því neyddist hún til að fara með honum.
Höfundur lýsir því hversu vel Gerður unir sér í jötunheimum og vill alls ekki fara þaðan, ,,Ég kaus að vera/um kyrrt/þar sem ég þekkti/hverja dæld/og drag//árnar runnu/um æðar mér” (bls. 30). Gerði er lýst sem ungri, sterkri, náttúrelskandi og sjálfstæðri jötunmey.
En ljóðið er stærra og meira en fallegar náttúrlýsingar. Ljóðið fjallar líka um ofbeldi og nauðgun þegar Freyr brýtur Gerði undir sig og gerir hana að lokum hlekk í keðju kynslóðanna með því að barna hana.
Keðja kynslóðanna er styrkur Gerðar Gymisdóttur. Hún leitar til móður sinnar eða sér móður sína sem sýn á erfiðum stundum í fangelsuninni. Þannig sækir hún styrk. Því ,,Líkaminn sveik//lét undan/ hörku og spörkum” (bls. 90) en aðalatriðið var að andinn gaf sig ekki, með stuðningi móðurinnar.
Gerður Gymisdóttir bítur í gulleplið eins og Mjallhvít í eitraða eplið frá norninni í Grimms-ævintýrinu Mjallhvít og dvergarnir sjö. Í ævintýrinu er það koss frá prinsinum sem vekur Mjallhvíti. Nema hvað? Lausn Gerðar er ekki í anda gamalla Disney-teiknimynda eða Grimms-ævintýra, enda er prinsinn skepnan í ljóðinu og skepnan er aldrei hetjan.
Gerður er sofandi í glerkistu eftir að hafa bitið í gulleplið. Rétt eins og Mjallhvít er lögð í líkkistu úr gleri vegna þess að dvergarnir vildu halda eilífa líkvöku í skóginum. Glerkistan með Gerði sofandi innanborðs flýtur niður á. Móðir hennar hleypur eftir árbakkanum og vekur hana með köllum. Móðirin er hetjan sem bjargar dóttur sinni, enginn prins sjáanlegur. Þarna er keðja kynslóðanna - eilífðin sjálf - styrkurinn og lífsbjörgin. Móðurástin er hetjan.
Móðurást Gerðar Gymisdóttur til unga sonar síns er lýst mjög fallega. Gerður Kristný lýsir hinni skilyrðislausu ást sem jötunmeyjan bar til hans, þrátt fyrir faðerni hans og að hann var ,,Lítill og loðbrýndur/með úlfgrá augun” (bls. 107) eins og faðirinn.
Ljóðið er stillt og lágstemmt þó svo að það fjalli um mikla ógnaratburði í lífi ungrar stúlku.
Í lok ljóðabálksins er Gerður Gymisdóttir á leið heim, hún sest í stól Óðins með son sinn í fanginu og horfir yfir víðan völl. Hún sér brúna Bifröst, sem er regnboginn og bíður þess að bræður hennar og faðir komi og hefni sín. Hún óskar þess að þeir hlífi syni hennar en tilkoma hans varð þeirra lausn frá bráðum bana.
Náttúrulýsingar höfundar eru sérlega fallegar. Lýsing Gerðar á því þegar nafna hennar er enn í jötunheimum og er að veiða í matinn fyrir bræður sína er í senn myndræn og falleg. Eins og ,,Hrygna í lygnu/lék sér í/spegilmynd minni//fór inn um eyra/út um hitt” (bls. 16) er dæmi um orðalag sem lýsir upplifun á svo áþreifanlegan hátt að lesandinn finnur sig skyndilega vera að skoða hrygnuna ofan í vatninu og hugsandi með sér að það væri gaman að renna fyrir fisk í þessari á.
Gerður Kristný býður lesandanum í viðburðarríkt ferðalag um jötunheima og goðheima, þar sem blandast saman fegurð og hryllingur, stilla og barsmíðar.
Höfundur er nemandi í námskeiðinu Ritdómar og bókmenntagagnrýni.