Karlsvagninn eftir Kristínu Marju Baldursdóttur er þroskasaga konu. Hún er skrifuð mitt í einu stærsta sjálfsskoðunartímabili íslenskrar þjóðar. Tímabili sem ýtti mönnum út í yfirþyrmandi endalausa naflaskoðun sjálfsins og annarra í kring. Til að fá aðeins frí frá athugunum um tilgang lífsins er huggulegt að þrengja sjónarhornið og kafa ofan í líf einnar konu, persónu í skáldsögu.
Karlsvagninn segir frá þremur dögum í lífi Gunnar, geðlæknis á miðjum aldri og samveru hennar við unglingsstúlku að nafni Hugrún Lind eða Hind eins og Gunnur kýs að kalla hana. Í bókinni er kafað ofan í sál konu á miðjum aldri og kannað hvernig umhverfi og uppeldi hefur mótað hana og gert að þeirri konu sem hún er í dag.
Gunnur vaknar við það einn daginn að yfir blánóttina hefur einhver brotist inn í íbúð hennar, þar sem hún svaf og stolið flestum veraldlegum verðmætum. Skelkuð ákveður hún að flýja í sumarhús sitt og ná áttum. En fyrst birtist innanhúsarkitektinn hennar, ásamt unglingsdóttur sinni, og neyðir Gunni til að taka stúlkuna með sér út á land. Í fyrstu gengur samvera þeirra afar illa og er Gunnur í mestu vandræðum með stúlkuna. Þegar Hind sýnir æskuminningum Gunnar mikinn áhuga grípur geðlæknirinn tækifærið og notar sögur fortíðarinnar til að hafa ofan af fyrir gesti sínum. Gunnur notar æskuhúsið sitt sem sögusvið og býður Hind að ,,ganga um“ og skoða á meðan hún segir frá. Þessi heimsókn í æskuhúsið kemur af stað tilfinningalegu róti og fljótlega er Gunnur stödd í allsherjar sjálfsskoðun.
Bókin er skrifuð þannig að við sjáum heiminn frá sjónarhorni Gunnar. Þegar að endurminningunum kemur skiptir hún um og lýsir sér í þriðju persónu. Það tel ég að sé leið höfundar til að sýna hversu fjarlæg Gunnur er sjálfri sér. Lesandinn skilur Gunni betur en hún sjálf.
Gunnur er hámenntuð, greind, sterk kona sem gerir ómældar kröfur til sjálfrar sín en á móti gerir hún litlar sem engar kröfur til fólks í kringum hana. Hún er þjökuð af þeim íslenska sjúkdómi að kunna ekki að segja ,,nei“. Það birtist skýrast í því að hún tekur við dóttur konunnar sem hannaði eldhúsið hennar, en hún þekkir lítið sem ekkert þegar hún sjálf er á barmi taugaáfalls. Kristín Marja notar endurminningarnar til að útskýra fyrir lesandanum hvað það var sem gerði hana svona. Hvað liggur að baki þeirri manneskju sem við hittum í dag?
Hún sýnir hvernig ung stúlka missir föður sinn og einsetur sér að vera sterk og lifa fyrir velferð alheimsins. Hún rifjar upp sumardvöl í sveitum landsins sem átti að veita henni sannan þroska. Hún sýnir hvernig Gunnur uppgötvar sjálfa sig á unglingsárum í einhvers konar listaspírufélagsskap og öðlast hugrekki til að rísa upp gegn einræði móður sinnar. Við það að slíta sig frá stjórnun en jafnframt öryggi heimilisins vaknar upp litla stúlkan sem trúði því að með erfiðisvinnu gæti maður látið gott af sér leiða. Að gera gott, gott gera er í raun ,,mantra“ Gunnar sem lesandinn hitti í byrjun sögunnar. En ,,ofurkonan“ er uppgefin, í litlum sem engum tengslum við sjálfa sig og finnur ekki neinn tilgang. Innbrotið í byrjun er því eins og nokkurs konar vakning í hennar lífi. Hún hefur verið svipt öllu sem erfiðisvinnan gaf henni og skilin eftir með spurninguna; Hver er ég?
Kristín Marja hefur allt frá fyrstu bók sinni Mávahlátri skrifað sögur sem fjalla um konur og list. Í bókum hennar höfum við verið kynnt fyrir listakonum, konum sem vilja vera listakonur en hafa ekki kjarkinn til þess, kærleiksríkum og góðviljuðum konum og jafnvel snarklikkuðum konum. Hún heldur því ferli áfram með þessari bók. Karlsvagninn er saga um konur á mismunandi sviðum samfélagsins og samband þeirra við fyrri kynslóðir kvenna. Það sem mér þótti takast best í bókinni var hve vel Kristínu Marju tókst að lýsa Íslendingum. Við lesturinn voru ófá skipti sem ég kannaðist við persónur bókarinnar úr eigin lífi.
Að lokum má með sanni segja að Karlsvagninn sé yndislestur. Hún er einlægt og raunsætt innlit inn í líf konu sem stendur eins og fulltrúi hinnar íslensku ofurkonu. Karlsvagninn gerir á engan hátt lítið úr afrekum ofurkonunnar eða lætur eins og þau séu einskis verð heldur hvetur hún mann til að stoppa, líta í kringum sig og gefa ofurkonunni klapp á bakið fyrir vel unnin störf.
Höfundur er nemandi í námskeiðinu Ritdómar og bókmenntagagnrýni.